Calculation clinic | Units, specific gravity and alligation

Units, specific gravity සහ alligation

පළමුව worked examples කරන්න. පසුව P01-P08 උත්තර නොබලා විසඳා පහත Answers කොටස සමඟ සසඳන්න. Student revision pack PDF එක Student notes section එකේ ඇත.

මුලින් ඒකක ගළපන්න

අවසාන පිළිතුරේ unit එක මුලින් ලියාගෙන වැඩ කරන්න. g සහ mg හෝ L සහ mL එකම සූත්‍රයක මිශ්‍ර නොකරන්න.

Percentage එකේ පදනම කියවන්න

% w/v = අවසාන preparation 100 mL තුළ solute ග්‍රෑම් ගණන. % w/w = අවසාන mixture 100 g තුළ solute ග්‍රෑම් ගණන. % v/v = අවසාන preparation 100 mL තුළ liquid component mL ගණන.

Worked example: 4% w/v preparation 150 mL සඳහා solute mass එක සොයන්න.

Mass = 4 g / 100 mL x 150 mL = 6 g. Preparation එකේ අවසාන පරිමාව 150 mL ය. Solute එකට solvent 150 mL එකතු කිරීම යන අර්ථය නොවේ.

Dilution එකේ solute ප්‍රමාණය

එකම concentration basis භාවිතා කර, solute එකතු නොවී හෝ නැති නොවී dilute කරන විට C1 x V1 = C2 x V2.

Worked example: 10% w/v stock එකෙන් 2% w/v preparation 250 mL සෑදීමට V1 = (2 x 250) / 10 = 50 mL stock. අවසාන පරිමාව 250 mL වන තෙක් dilute කරන්න. Stock 50 mL + solvent 250 mL ලෙස ලියන්න එපා.

Specific Gravity

Density = mass / volume. එයට g/mL වැනි unit එකක් ඇත. Specific gravity (SG) යනු නියමිත temperature conditions යටතේ ද්‍රව්‍යයක density එක reference water density එකට දරන අනුපාතයයි. SG සඳහා unit එකක් නැත.

Mass සහ volume සම්බන්ධ කිරීම

Mass = SG x water density x volume. මෙම පිටුවේ පුහුණු ගණනය කිරීම් සඳහා water density ආසන්න වශයෙන් 1 g/mL ලෙස ගන්න. Reference conditions ප්‍රශ්නයේ දී තිබේ නම් ඒවා භාවිතා කරන්න.

Worked example 1: SG 1.15 වන liquid එකක 40 mL mass එක?

Mass = 1.15 x 1 g/mL x 40 mL = 46 g. SG එක 1ට වැඩි නිසා සමාන water volume එකේ mass වන 40 gට වැඩි අගයක් ලැබීම ගැළපේ.

Worked example 2: SG 1.20 වන liquid එකේ mass 72 g නම් volume එක?

Volume = 72 g / (1.20 x 1 g/mL) = 60 mL. Mass එක සෘජුව volume එක ලෙස පිටපත් නොකරන්න.

Pycnometer ගණනය

එකම vessel එක එකම mark එක දක්වා, සමාන temperature conditions යටතේ පුරවා තිබේ නම්: SG = (filled with liquid - empty mass) / (filled with water - empty mass).

Worked example 3: empty = 20 g; water-filled = 70 g; liquid-filled = 82 g. Liquid mass = 82 - 20 = 62 g. Water mass = 70 - 20 = 50 g. SG = 62 / 50 = 1.24.

වැරැද්ද අල්ලාගන්න

SG 1.24 g/mL ලෙස ලිවීමෙන් ratio එක density එකක් බවට වැරදියට ලේබල් වේ. මේ approximation එකේ density 1.24 g/mL වුවත් SG පිළිතුර 1.24 පමණයි. Empty vessel mass එක numerator සහ denominator දෙකෙන්ම අඩු කරන්න.

Alligation

සමාන concentration basis සහිත, ගැළපෙන preparations දෙකක් මිශ්‍ර කර අතරමැදි strength එකක් ලබාගැනීමට alligation alternate භාවිතා කළ හැකියි. මෙහි උදාහරණ % w/w සහ mass මතය; liquid volumes එකතු වන බව උපකල්පනය කිරීම අවශ්‍ය නැත.

H = higher strength; L = lower strength; T = target strength. L < T < H විය යුතුයි.

Amount of higher : amount of lower = (T - L) : (H - T).

Worked example

20% w/w සහ 5% w/w preparations යොදා 8% w/w mixture 100 g සෑදීමට අවශ්‍ය mass දෙක සොයන්න.

Higher : lower = (8 - 5) : (20 - 8) = 3 : 12 = 1 : 4.

Total parts = 5. Higher preparation = 1/5 x 100 g = 20 g. Lower preparation = 4/5 x 100 g = 80 g.

Mass balance එකෙන් පරීක්ෂා කරන්න

Higher preparation හි solute = 20 g x 0.20 = 4 g. Lower preparation හි solute = 80 g x 0.05 = 4 g. මුළු solute 8 g සහ මුළු mixture 100 g නිසා final strength = 8% w/w.

වැඩි strength එකේ අඩු mass එකක් සහ අඩු strength එකේ වැඩි mass එකක් ලැබීම 8% target එක 5%ට ළඟ වීම සමඟ ගැළපේ.

නවතින්න ඕන අවස්ථා

5% සහ 20% preparations දෙකෙන් පමණක් 2% mixture එකක් සෑදිය නොහැකියි. Target එක range එකෙන් පිටත නම් absolute differences යොදා positive ratio එකක් හදාගෙන ඉදිරියට යන්න එපා. % w/w සහ % w/v සෘජුව එකට දාන්නත් එපා.

මෙහි අගයන් ගණිත පුහුණුවට සකස් කළ ඒවායි. සැබෑ preparation සඳහා compatibility, stability සහ අනුමත formula එකත් පරීක්ෂා කළ යුතුයි.

Try These Questions

පළමුව working සහ units සමඟ ලියන්න. පිළිතුරු පහත Answers කොටසේ ඇත. SG ප්‍රශ්න සඳහා water density 1 g/mL ලෙස ගන්න.

P01. 0.75 g මිලිග්‍රෑම්වලට පරිවර්තනය කරන්න.

P02. 2.5% w/v preparation 300 mL තුළ solute mass එක ගණනය කරන්න.

P03. 10% w/v stock එකෙන් 2% w/v preparation 250 mL සෑදීමට stock volume එක සොයන්න. Final volume උපදෙස්ත් ලියන්න.

P04. SG 1.10 වන liquid එකක 30 mL mass එක ගණනය කරන්න.

P05. Liquid එකක 100 mL mass එක 125 g ය. SG එක සොයන්න.

P06. Pycnometer empty mass 18 g, water-filled mass 68 g, liquid-filled mass 78 g ය. SG එක සොයන්න.

P07. 20% w/w සහ 5% w/w preparations යොදා 10% w/w mixture 150 g සෑදීමට අවශ්‍ය mass දෙක සොයන්න. Solute mass එකෙන් පරීක්ෂා කරන්න.

P08. 5% w/w සහ 20% w/w preparations දෙකෙන් පමණක් 2% w/w mixture එකක් සෑදිය හැකිද? හේතුව දෙන්න.

සෑම පිළිතුරකටම

Given values සහ අවශ්‍ය quantity වෙන් කරන්න. Formula එක තෝරන්න. Units ගළපන්න. Substitution පෙන්වන්න. Final answer එක box කර හෝ වෙනම පේළියක දක්වන්න. පිළිතුරේ ප්‍රමාණය ගැළපේද කියා නැවත බලන්න.

Answers and Working

P01. 0.75 x 1000 = 750 mg.

P02. 2.5 g / 100 mL x 300 mL = 7.5 g.

P03. V1 = (2 x 250) / 10 = 50 mL stock. අවසාන පරිමාව 250 mL වන තෙක් dilute කරන්න.

P04. 1.10 x 1 g/mL x 30 mL = 33 g.

P05. Density = 125 g / 100 mL = 1.25 g/mL. SG = 1.25 / 1 = 1.25; unit නැත.

P06. Liquid mass = 78 - 18 = 60 g. Water mass = 68 - 18 = 50 g. SG = 60/50 = 1.20.

P07. Higher : lower = (10 - 5) : (20 - 10) = 5 : 10 = 1 : 2. Higher mass = 50 g; lower mass = 100 g. Solute = (50 x 0.20) + (100 x 0.05) = 15 g. 15 g / 150 g x 100 = 10% w/w.

P08. බැහැ. 2% target එක 5%-20% range එකට පහළින් ඇත. මේ preparations දෙක පමණක් මිශ්‍ර කිරීමෙන් target එක නොලැබේ.

නිවැරදි කර නැවත උත්සාහ කරන්න

අවසාන අගය පමණක් බලන්න එපා. P03 හි final volume උපදෙස්, P05 හි unit නොමැති SG, P06 හි vessel mass අඩු කිරීම සහ P07 හි mass balance යන පියවරත් පරීක්ෂා කරන්න.

වැරදුණු ප්‍රශ්නයකට නිවැරදි පිළිතුර පිටපත් කර නවතින්න එපා. වැරැද්දට හේතුව ලියා, model answer එක වසාගෙන නැවත විසඳන්න.

මූලාශ්‍ර

22 October 2026 පරීක්ෂා කරන ලදී. NIST SI prefixes; Tishk International University specific gravity lecture; K K Wagh College of Pharmacy concentration and alligation lecture. Examples සහ working EduRase විසින් වෙනම සකස් කර ගණනය කර ඇත.